Çoğu insanın adını bile duymadığı fakat neyinde sessizce büyüyen bir düşman var: Glioblastoma.
Bu hastalık, tanı konulduğu andan itibaren hastanın aleyhine işlemeye başlatan, son derece agresif ve ölümcül bir beyin kanseri türüdür. Hızla büyür, beynin hayati bölgelerine yayılır ve çoğu zaman cerrahiyle tamamen çıkarılması mümkün değildir. Üstelik tek bir nedeni yoktur; birçok genetik mutasyonla ilişkilidir. Bu yüzden yıllardır kesin bir tedavisi olmayan hastalıkların başında gelir.
İşte tam da bu noktada, yıllardır DNA onarımı ve kanser biyolojisi üzerine çalışan Nobel ödüllü biyokimyacı Prof. Dr. Aziz Sancar, tıbbın önündeki bu büyük soruna farklı bir yerden yaklaşarak dikkat çekici bir çözüm ortaya koydu.
Sancar ve ekibi, glioblastoma tedavisine yönelik yeni bir yöntem geliştirdi. İlk duyurulduğunda bu haber, özellikle hastalar ve hasta yakınları arasında büyük bir heyecan yarattı. Pek çok hasta, denek olmak için başvuruda bulundu. Ancak yöntemin o aşamada yalnızca farelerde denendiği ve insanlara uygulanabilmesi için daha uzun ve zorlu bir yol olduğu özellikle vurgulandı.
Bu yolun en kritik aşaması olan fare deneyleri, Sancar ve ekibi tarafından başarıyla tamamlandı. Sonuçlar son derece çarpıcıydı: Geliştirilen yöntem, glioblastomalı farelerde kanseri yüzde yüz ortadan kaldırdı. Bu çalışmalar, Sancar’ın da üyesi olduğu Amerikan Bilimler Akademisi’nin prestijli dergisi PNAS’ta öncelikli olarak yayımlandı.
Prof. Dr. Aziz Sancar, bu noktada beklentileri bilinçli olarak dengede tutuyor ve şöyle diyor: “Henüz alınacak çok yol var. İnsanlarda klinik çalışmalara geçilebilmesi için Amerikan Sağlık Enstitüsü’nün izin vermesi gerekir.” Sancar Laboratuvarı, bu izinleri alabilmek için klinik deney başvurularına hazırlık yapıyor. Çalışma, tıp dünyasında büyük yankı uyandırırken birçok uzman şu ifadeyle durumu özetliyor: “Nobel Ödüllü biyokimyacı Prof. Dr. Aziz Sancar’ın öncülüğünde yürütülen bu araştırma, agresif ve ölümcül bir beyin kanseri türü olan glioblastoma tedavilerinde devrim yaratabilir.”
Peki bu yöntem neye dayanıyor?
Çalışmada, laboratuvarlarda sıklıkla kullanılan EdU adlı bir molekül ile hâlihazırda glioblastoma tedavisinde kullanılan TMZ (Temozolomid) adlı kemoterapi ilacı birlikte kullanıldı. Bu iki madde, farelerde doğrudan kanserli bölgeye uygulandı. Sonuç olarak, bugüne kadar glioblastoma çalışmalarında pek görülmemiş düzeyde bir iyileşme ve sağ kalım oranı elde edildi.
UNC Lineberger Kapsamlı Kanser Merkezi üyesi olan Sancar, süreci şu sözlerle anlatıyor: “Birçok preklinik çalışma yaptık: Bazıları sadece EdU ile, bazıları sadece TMZ ile, diğerleri ise her ikisiyle birlikteydi. Konsept basit. TMZ’yi EdU ile birleştirdiğimizde, iki ilacın birlikte hareket ederek bu tümörleri yok edebildiğini ve ölümü önleyebildiğini gördük.”
Yayımlanan makaleye göre (www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2532187123), glioblastoma hastalarından alınan gerçek tümör dokuları üzerinde yapılan deneylerde EdU’nun beyne başarıyla girdiği, tümör hücrelerini hedef aldığı ve sağlıklı beyin dokusuna zarar vermediği gözlemlendi. Sancar, bir zamanlar glioblastoma hastalarına ait olan üç farklı hücre hattında bu kombinasyon tedavisini farklı dozlarda test etti.
Ancak tüm bu umut verici sonuçlara rağmen Sancar, insan deneyleri konusunda temkinli olunması gerektiğini özellikle vurguluyor: “İKİ YIL”dan önce insan deneyleri yapabileceğimizi sanmıyorum. Farelerde başardık ama yöntem insanlarda da aynı sonucu verir mi bilinmez.
Bugün için kesin olan tek şey şu: Glioblastoma gibi “çaresiz” denilen bir hastalık için, bilim tarihinde ilk kez bu kadar güçlü ve somut bir umut ortaya çıktı. Bundan sonrası zamanın, bilimin ve klinik sürecin göstereceği bir yol.
