PionIST: CERN BL4S 2026 Birincilik Ödülü

İstanbul’daki dört okulun öğrencilerinden oluşan PionIST 3 takımı, 89 ülkeden 712 projenin yarıştığı CERN Beamline for Schools (BL4S) 2026’da birincilik ödülünü kazanan beş takımdan biri oldu.

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) her yıl lise öğrencilerini kendi parçacık fiziği deneylerini tasarlamaya davet ediyor. Kazanan takımlar, tasarladıkları deneyi CERN’e gelip gerçek bir parçacık demetiyle yapıyor. BL4S 2026, yarışma tarihinin en yüksek katılımına ulaştı: 89 ülkeden 4.501 lise öğrencisi 712 özgün projeyle başvurdu.

Hüseyin Avni Sözen Anadolu Lisesi, Validebağ Fen Lisesi, ARGEM (Araştırma, Geliştirme, Eğitim ve Uygulama Merkezi) Lisesi ve Doğan Cüceloğlu Fen Lisesi öğrencileri ile üç danışman öğretmenden oluşan ekip, aylar süren araştırma, teorik modelleme ve deney tasarımı çalışmasıyla üç ayrı proje geliştirdi:

  • PionIST 3, uluslararası jüri değerlendirmesini geçerek birincilik ödülünü kazanan beş takım arasına girdi ve CERN’e davet edildi.
  • PionIST 1, 712 proje arasından seçilen 50 projelik kısa listeye (Short List) girdi.
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de
PionIST 3 takımı CERN'de

Teoriden gerçeğe: CERN T9 demet hattında 15 gün

PionIST 3 takımı, 11–25 Ağustos 2026 tarihleri arasında CERN’in T9 demet hattında çalıştı. Öğrenciler CERN uzmanlarının rehberliğinde, dünyanın en ileri parçacık fiziği ekipmanlarını doğrudan kullandı.

Deneyin konusu nötr pion (π⁰). Pion, atom çekirdeğini bir arada tutan güçlü nükleer kuvvetin çekirdek ölçeğindeki aracısı. Nötr pion oluştuğu anda iki fotona bozunuyor; bu yüzden onu ancak bu iki fotonu yakalayarak ölçebiliyoruz. Öğrencilerimiz CERN’de:

  • Demir, bakır ve tungsten hedefleri farklı kalınlıklarda kullanarak nükleer kütlenin, hedef kalınlığının ve emisyon açısının nötr pion üretimi üzerindeki etkisini deneysel olarak inceledi.
  • Nötr pionların bozunmasıyla ortaya çıkan fotonları kalorimetrelerle ölçebilecek deney düzeneğini kurdu. Düzeneği kurulumdan önce Geant4 ve FLUKA simülasyonlarıyla modelledi.
  • Ekipmanın kurulumundan demetle veri toplamaya ve verilerin analizine kadar her aşamada bizzat çalıştı.

Bu veri neden önemli?

Farklı malzemelerde ne kadar pion üretildiğini bilmek, parçacık hızlandırıcılarının radyasyon kalkanlarının tasarımında ve kanser tedavisinde kullanılan demet teknolojilerinde önem taşıyor. Üstelik deneyin yapıldığı demet hattı, CERN’in uzun bakım dönemi (Long Shutdown 3) kapsamında duracak. Yani bu deney, hat kapanmadan önceki son deneylerden biri oldu.

Başarının mimarları

  • 🇹🇷 Baki Berkay Altunkaynak — Hüseyin Avni Sözen Anadolu Lisesi
  • 🇹🇷 Ceren Akgün — Validebağ Fen Lisesi
  • 🇹🇷 Fuat Berkin Altunkaynak — Hüseyin Avni Sözen Anadolu Lisesi
  • 🇹🇷 Mahir Kocakaya — Doğan Cüceloğlu Fen Lisesi
  • 🇹🇷 Muhammed Yılmaz — ARGEM Lisesi
  • 🇹🇷 Salih Efe Çabuk — Validebağ Fen Lisesi
  • 🇹🇷 Yusuf Tarikci — ARGEM Lisesi

Danışman öğretmenler Merve Biçmen, Dr. Nilay Bostan ve Uğur Karataş’a, ayrıca öğrencilerimize bu deneyimi yaşatan tüm öğretmenlerimize, okullarımıza ve destekçilerimize teşekkür ederiz.

Teorik bir fikirle başlayan bu yolculuk, CERN’de kendi deney düzeneklerini kurup kendi verilerini toplamalarıyla sonuçlandı. Bilim yolculukları devam ediyor. 🚀

Videoyu izleyin

Pionun 90 yıllık hikâyesini ve ekibin deneyini bu videoda anlattık.