Bilim anlatırken yapılabilecek en büyük hata, bir konuyu fazla teknik anlatmak değil; yanlış bir bilgiyi çok güzel anlatmak. Çünkü yanlış bilgi bir kez yayıldığında, özellikle de çarpıcı bir başlıkla anlatıldıysa, çok hızlı yayılıyor ve bir süre sonra kaynağını bile bilmediğimiz bir “bilimsel gerçek” gibi karşımıza çıkabiliyor. Bu yüzden Minerva Bilim’de bir içerik, metni yazıp kamerayı açmamızla yayına hazır hale gelmiyor.
Önce kaynağa gidiyoruz. Bir araştırmadan bahsediyorsak mümkün olduğunca makalenin kendisine ulaşıyor; yayın tarihini, DOI numarasını ve çalışmanın gerçekten ne söylediğini kontrol ediyoruz. Bu özellikle önemli çünkü bazen yıllar önce yayımlanmış bir çalışma, sosyal medyada “Bilim insanları yeni keşfetti!” başlığıyla yeniden dolaşıma girebiliyor. Dolayısıyla yalnızca bilginin doğru olup olmadığına değil, ne zaman üretildiğine ve bugün nasıl değerlendirildiğine de bakıyoruz.
Sonra metni yazıyoruz. Buradaki amacımız bilimi anlaşılır hâle getirmek ama içini boşaltmamak. Analojiler kullanabiliriz, teknik dili sadeleştirebiliriz ama mekanizmayı ortadan kaldırırsak bilim anlatmış olmuyoruz. Metin tamamlandıktan sonra da önce bilimsel bir ilk okumadan geçiyor; ardından konunun uzmanı olan bir bilim insanına gönderiliyor. Astrofizik, tıp ve sağlık, genetik, parçacık fiziği ve kuantum fiziği gibi farklı alanlarda farklı uzmanlarla çalışıyoruz. Çünkü bir alanda bilim insanı olmak, o bilimin bütün alt alanlarında uzman olmak anlamına gelmiyor. Uzman düzeltmeleri metne işlendiğinde içerik yayına hazır hale geliyor. (Bu süreç yalnızca uzun ve kısa videolar için geçerli.)
Bir de kullandığımız kelimelere özellikle dikkat ediyoruz. Çünkü bilimde bazen tek bir kelime, söylediğiniz şeyin anlamını tamamen değiştirebilir. Bir çalışma bir şeyi gösterdiyse “gösterdi”, yalnızca belirli bir yöne işaret ediyorsa “işaret ediyor” diyoruz. “Kanıtlandı”, “çare bulundu” gibi kesin ifadelerden kaçınıyoruz. Araştırma hayvanlar üzerinde yapıldıysa bunu açıkça söylüyoruz; özellikle sağlık konularında bir laboratuvar sonucunu insanlarda kanıtlanmış bir sonuç gibi anlatmıyoruz. Çünkü burada yanlış bir cümle yalnızca bilimsel bir hata değil, bir insana yanlış umut vermek anlamına da gelebilir.
Bütün bu kontrollere rağmen biz de hata yapabiliriz. Bilimin kendisi zaten yeni verilerle sürekli güncelleniyor. Bu nedenle yayınlandıktan sonra bir uzmandan düzeltme gelirse, yeni bir çalışma önceki bilgiyi değiştirirse ya da bizim gözden kaçırdığımız bir hata fark edilirse bunu içeriğe ekliyoruz. Çünkü amaç hiç hata yapmıyormuş gibi görünmek değil; hata ihtimalini mümkün olduğunca azaltmak ve hata olduğunda onu düzeltmek.
Minerva Bilim’de kurmaya çalıştığımız sistem aslında bu kadar basit. Bilimi ilginç, anlaşılır ve mümkün olduğunca çok insana ulaşacak şekilde anlatmak istiyoruz ama bütün bunlardan önce doğru anlatmak istiyoruz. Çünkü güzel anlatılmış yanlış bilgi de hala yanlış bilgidir. 🙂
Bir içeriğimizde bilimsel bir hata ya da düzeltilmesi gerektiğini düşündüğünüz bir nokta fark ederseniz minervabilim2025@gmail.com adresinden bize ulaşabilirsiniz.
